KazNU

Қазақстан Республикасының қылмыстық іс жүргізу құқығы (Жалпы бөлім)

Запуски курса

Курс туралы

Бұл курс Қазақстан Республикасының қылмыстық-процестік заңнамасын, сондай-ақ оны қолданудың теориялық және практикалық мәселелерін зерделеуге бағытталған.

Курстың артықшылықтары мен ерекшеліктері

– Курстың негізгі мақсаты – білім алушыларға Қазақстан Республикасының қазіргі қылмыстық процесі туралы жүйелі түсінік қалыптастыру. Курс аясында қылмыстық процестің жалпы теориясы, қолданыстағы заңнама және құқық қолдану практикасы, сондай-ақ құқық нормаларын ресми түсіндіру мәселелері қарастырылады. Сонымен қатар азаматтарды, қоғам мен мемлекетті қылмыстық құқық бұзушылықтардан қорғауға бағытталған құқықтық тетіктерді қолдану дағдыларын, сот, анықтау, алдын ала тергеу және прокуратура органдарының қызметіне қатысты практикалық құзыреттерді қалыптастыру көзделеді.

– Курсты әзірлеудің кәсіби және институционалдық маңызы – пәндік саладағы ғылыми және практикалық білімді таратуға, жоғары оқу орнының академиялық беделін нығайтуға және оның білім беру брендін ілгерілетуге ықпал ету. Курс білім алушылардың қылмыстық құқық бұзушылықтардың алдын алу, оларды бейтарап, уақтылы әрі толық ашу және тергеп-тексеру, кінәлі адамдарды әшкерелеу мен қылмыстық жауаптылыққа тарту, әділ сот талқылауын қамтамасыз ету және қылмыстық заңды дұрыс қолдану бағыттарындағы білімдері мен практикалық дағдыларын дамытуға мүмкіндік береді. Сондай-ақ қылмыстық процесті жүзеге асыратын органдармен тиімді өзара іс-қимыл орнату мәселелеріне ерекше назар аударылады.

– Білім алушылардың бастамашылдығы мен көшбасшылық қабілеттерін дамыту – курс оқу қоғамдастығында белсенді қарым-қатынас орнатуға, білім алушылардың өз идеяларын ұсынуына, бастамаларын іске асыруына және көшбасшылық дағдыларын көрсетуіне жағдай жасайды. Бұл ретте курс білім алушылардың кәсіби қызығушылықтарын, шығармашылық әлеуетін және зерттеушілік қабілеттерін дамытуға ықпал етеді.

– Оқу мазмұнын үздіксіз жетілдіру және инновациялық тәсілдерді енгізу – курс мазмұны білім беру саласындағы заманауи талаптар мен инновациялық педагогика қағидаттарын ескере отырып, жүйелі түрде жаңартылып отырады. Оқыту материалдарын ұсынудың әртүрлі тәсілдері зерделеніп, олардың ішінен білім беру нәтижелілігін арттыруға мүмкіндік беретін тиімді әдістер іріктеледі. Бұдан бөлек, курс басқа жоғары оқу орындарының оқытушылары мен құқық қорғау органдарының жас қызметкерлерінің кәсіби біліктілігін арттыруға арналған оқу құралы ретінде де пайдаланылуы мүмкін.

Курстың құрылымы

I модуль. Қылмыстық-процестік құқықтың негізгі ережелері.
II модуль. Қылмыстық процесс қатысушылары.
III модуль. Қылмыстық процеске қатысу мүмкіндігін болғызбайтын мән-жайлар. Өтінішхаттар.
IV модуль. Қылмыстық процестегі дәлелдемелер және дәлелдеу.
V модуль. Қылмыстық-процестік мәжбүрлеу шаралары.
VI модуль. Қылмыстық процестегі мүліктік мәселелер

Курстың академиялық презентациясы

Курстың мақсаты

Курстың мақсаты – тыңдаушылардың Қазақстан Республикасының қылмыстық-процестік заңнамасы, оны қолданудың теориялық және практикалық мәселелері туралы жүйелі білімін қалыптастыру, құқық қолдану практикасын талдау және қолданыстағы заңнаманы жетілдіруге бағытталған ұсыныстар әзірлеу дағдыларын дамыту. Сонымен қатар сот, прокуратура, тергеу және анықтау органдарының, сондай-ақ адвокат-қорғаушының кәсіби қызметінде кездесетін стандартты және күрделі, стандартты емес жағдайларды құқықтық тұрғыдан талдау, заңды әрі негізделген процестік шешімдер қабылдау құзыреттерін қалыптастыру көзделеді.

Күтілетін оқу нәтижелері

1-ОН. Кәсіби қызметте материалдық және қылмыстық-процестік құқықтың негізгі ұғымдарын түсіндіреді, қылмыстық-процестік қызметті реттейтін құқық нормаларын талдайды және оларды нақты құқықтық жағдайларда дұрыс қолданады.

2-ОН. Сотқа дейінгі тергеп-тексеруді, прокуратура органдарының жоғары қадағалауын, адвокаттың білікті заң көмегін көрсетуін және сот төрелігін жүзеге асыруды реттейтін құқық нормаларын қолданады, осы салаларда кәсіби міндеттерді орындауға қажетті практикалық дағдыларды көрсетеді.

3-ОН. Қылмыстық процесте туындайтын құқықтық қатынастарды талдайды; процеске қатысуға кедергі келтіретін мән-жайларды анықтайды; қарсылық білдіру, қылмыстық процеске қатысушылардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету, дәлелдеу және мүліктік мәселелерді шешу жөніндегі процестік әрекеттердің құқықтық негіздерін айқындайды әрі оларды заң талаптарына сәйкес жүзеге асырады.

4-ОН. Қылмыстық іске қатысты фактілер мен мән-жайларға құқықтық баға береді, оларды дұрыс саралайды және қылмыстық-процестік заңнама талаптарына сәйкес процестік құжаттарды әзірлейді. Атап айтқанда, айыптау актісін, прокурорлық қадағалау және ден қою актілерін, сот отырысының хаттамасын, қаулыларды, жеке қаулыларды, өтінішхаттар мен өзге де процестік құжаттарды ресімдейді. Конституциялық құқықтарды шектеуге байланысты процестік шешімдер қабылдау кезінде заңдылық талаптарын сақтайды.

5-ОН. Қылмыстық-процестік құқық нормаларын қолдану практикасын талдайды, құқық қолдану барысында туындайтын проблемаларды анықтайды және қылмыстық-процестік заңнаманы жетілдіруге бағытталған ғылыми негізделген ұсыныстар әзірлейді.

ОН-ге қол жеткізу индикаторлары

1.1 Қойылған міндетті шешу үшін материалдық және қылмыстық-процестік құқықтың негізгі түсініктерін айқындау.
1.2 Құқықтық норманың мағынасын түсіндіру.
1.3 Құқықтық нормаларды нақты жағдаймен салыстыра білу.
1.4 Құқықтық олқылықтарды анықтау, шешу.
2.1 Сотқа дейінгі тергеп-тексеру, жоғары қадағалау, білікті заң көмегін көрсету, сот төрелігін жүргізу барысында қолдануға жататын құқық нормаларын айқындау.
2.2 Сотқа дейінгі тергеп-тексеру, жоғары қадағалау, білікті заң көмегін көрсету, сот төрелігін жүргізу барысында қолдануға жататын құқық нормаларының олқылықтарын анықтау, шешу.
2.3 Сотқа дейінгі тергеп-тексеру, жоғары қадағалау, білікті заң көмегін көрсету, сот төрелігін жүргізу барысын реттеуші құқық нормаларын дұрыс қолдану.
3.1 Заңдық маңызы бар нақты деректер мен мән-жайларды анықтау.
3.2 Анықталған фактілер мен мән-жайларды жіктеу.
3.3 Анықталған фактілер мен мән-жайларға құқықтық баға беру.
3.4 Құқықтық баға негізінде кеңестер беру, процестік әрекеттер жасау.
4.1 Сотқа дейінгі тергеп-тексеру, жоғары қадағалау, білікті заң көмегін көрсету, сот төрелігін жүргізу барысында қолдануға жататын құқық нормаларын анықтау.
4.2 Процестік актілерді жасауға байланысты заң нормаларымен, әдістемелік нұсқаулықтармен танысып, құрастыру.
4.3 Айыптау, қорғау сөздерін жасауда сот шешендік өнерінің тәсілдерімен танысып, оларды қолдану.
5.1 Отандық және шетелдік қылмыстық-процестік құқық нормаларына сын көзбен баға беру.
5.2 Сот прецедентін жинастыру.
5.3 Қылмыстық-процестік құқық нормаларының практикада тиімді жүзеге асырылуының кепілдіктерін көрсету.

Пререквизиттер және постреквизиттер

Пререквизиттер: Мемлекет жəне құқық теориясы, Қазақстан Республикасының конституциялық құқығы, Қазақстан Республикасының қылмыстық құқығы (жалпы бөлім).
Постреквизиттер: Адвокатура және адвокаттық қызмет, Криминалистика; Сот сараптамасы; Сот дәлелдемелер теориясы.

Ақпараттық ресурстар

Ұсынылатын нормативтік құқықтық актілер:

1. Қазақстан Республикасының Конституциясы (2026 жылғы 15 наурызда республикалық референдумда қабылданған)

2. «Қазақстан Республикасындағы сот жүйесі және судьялардың мәртебесі туралы» 25.12.00 ж. ҚР конституциялық заңы // https://online.zakon.kz/

3. «Қазақстан Республикасының Прокуратурасы туралы» 05.11.2022 ж. Конституциялық заңы //http://adilet.zan.kz

4. ҚР-ның қылмыстық-процестік кодексі 04.07.2014 //http://adilet.zan.kz

5. Адвокаттық қызмет туралы Қазақстан Республикасының 5.07.2018 ж. Заңы //http://adilet.zan.kz

Негізгі әдебиет:

1. Қылмыстық процесс: оқулық. 3-бас. қайта өңд. толық. / Ү. Нұрмашев. - Алматы: N-PRESS, 2022. - 468 б.

2. Когамов М.Ч. Комментарий к УПК РК. – Алматы: «Жеті Жарғы, 2015. – 352 с.

3. Қазақстан Республикасы қылмыстық-процестік құқығы: дәрістер курсы / жалпы ред. Б.Х.Төлеубекова. – Алматы: Жеті жарғы, 2022. – 384.

4. Мухамадиева Г.Н. Қазақстан Республикасы қылмыстық іс жүргізу құқығы (Жалпы бөлім): оқу-әдістемелік құралы. - Алматы: Қазақ университеті, 2019. – 162 б.

5. Қазақстан Республикасы қылмыстық-процестік құқығы бойынша практикум: оқу-практикалық құралы / Б. Б. Арстанбаева, С. Н. Кадацкий, Ж. К. Нұрмағанбетова. - Алматы: ЖШС "Лантар Трейд", 2022. - 160 б.

Қосымша әдебиет:

1. Левченко О.В. Прокурорский надзор в досудебном производстве уголовного процесса Республики Казахстан, 2022 // https://cyberleninka.ru/article/n/prokurorskiy-nadzor-v-dosudebnom-proizvodstve-ugolovnogo-protsessa-respubliki-kazahstan

2. Төлеубекова Б.Х. Функции прокуратуры и их дифференциация по законодательству Республики Казахстан. Журнал зарубежного законодательства и сравнительного правоведения, 2021 // https://cyberleninka.ru/article/n/funktsii-prokuratury-i-ih-differentsiatsiya-po-zakonodatelstvu-respubliki-kazahstan

Жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білімі бар кадрларды даярлау бағыттарының сыныптауышы

«Құқық» білім беру бағдарламасы; «Құқық қорғау қызметі» білім беру бағдарламасы

Курс авторлары

1. Мухамадиева Гүлжан Нүсіпжанқызы

1998 жылы Қазақ мемлекеттік заң университетін (ҚазМЗУ) «Құқықтану» мамандығы бойынша, ал 1999 жылы ҚазМЗУ жанындағы магистратураны бітірген.
2009 жылы Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің Білім және ғылым саласындағы бақылау комитетінің 2009 жылғы 22 маусымдағы шешімімен (№ 6 хаттама) заң ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесі берілді (FK № 0003229).
2016 жылы Білім және ғылым саласындағы бақылау комитетінің шешімімен (2016 жылғы 18 шілдедегі № 726 бұйрық) қауымдастырылған профессор (доцент) ғылыми атағы берілді (ДЦ № 0000165). Кейіннен Комитеттің шешімімен 2024 жылғы 13 қарашадағы № 1057 бұйрық негізінде профессор ғылыми атағына ие болды (PR № 0000182).
1999–2008 жылдары Алматы қаласындағы ҚазМЗУ-дың қылмыстық процесс кафедрасында оқытушы қызметін атқарды. 2010–2012 жылдары Атырау мұнай және газ институтының «Қазақстан тарихы және құқық» кафедрасында доцент болып жұмыс істеді. 2012 жылдан бастап әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің заң факультетінде еңбек қызметін жалғастырып келеді: 2012 жылдан бастап – доцент міндетін атқарушы, 2017–2024 жылдары – доцент, 2024 жылдан бастап – қылмыстық құқық, қылмыстық іс жүргізу және криминалистика кафедрасының профессоры.
Ғылыми қызметінің негізгі бағыты – қылмыстық процесс, оның ішінде қылмыстық-процестік құқықтың өзекті мәселелері, қылмыстық сот ісін жүргізуді жетілдіру және оны қолдану практикасы.
80-нен астам ғылыми және оқу-әдістемелік еңбектің, оның ішінде үш монографияның авторы. «Қазақстан Республикасының қылмыстық іс жүргізу құқығы» (Жалпы бөлім) пәні бойынша орыс және қазақ тілдерінде жаппай ашық онлайн курстарды (МООК), сондай-ақ «7М04217 – Құқықтану» білім беру бағдарламасын әзірлеушілердің бірі болып табылады және «7М12301 – Құқық қорғау қызметі» білім беру бағдарламасының үйлестірушісі.
Ғылым мен жоғары білім беруді дамытуға қосқан елеулі үлесі үшін әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің «Қазақ ұлттық университетіне 80 жыл» медалімен (2014 ж.), «Ерен еңбегі үшін» медалімен (2021 ж.), Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің Алғыс хатымен (2017 ж.), әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті Басқарма төрағасы – ректорының Құрмет грамотасымен (2024 ж.) марапатталған. 2022 жылы «ЖОО-ның үздік оқытушысы – 2021» атағына ие болды. Қазақстан Республикасы Президентінің 2026 жылғы 16 наурыздағы Жарлығымен «Ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталды.
Мухамадиева Г.Н. өзін кәсіби білікті, жауапты және тиянақты маман ретінде танытып, әріптестері мен білім алушылары арасында лайықты құрметке ие. Педагогикалық және ғылыми қызметінде заманауи білім беру технологияларын қолдануға, білім алушылардың заң ғылымына деген қызығушылығын арттыруға, олардың интеллектуалдық және адамгершілік тұрғыдан дамуға ұмтылысын қалыптастыруға ерекше көңіл бөледі.

2. Избасова Асель Борановна

- PhD докторы, әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің қылмыстық құқық, қылмыстық іс жүргізу және криминалистика кафедрасының қауымдастырылған профессоры. 2004 жылы Қазақ Гуманитарлық заң академиясының заң факультетін «Құқықтану» мамандығы бойынша бітірді, 2004–2006 жылдары ҚазГЗУ-дың заң факультетінің ғылыми-педагогикалық магистратурасында оқыды. 2019 жылы философия докторы (PhD) ғылыми дәрежесін алды. Избасова Асель Борановна «Лауазымдық және сыбайлас жемқорлық қылмыстарын тергеудің криминалистикалық қамтамасыз етілуі» тақырыбындағы диссертациялық зерттеуі философия докторы (PhD) ғылыми дәрежесін алу үшін ұсынылды. 30-дан астам ғылыми және оқу-әдістемелік жарияланымдардың, монографияның, оқу құралдарының авторы. Ғылыми қызығушылық саласына қылмыстық құқық, қылмыстық іс жүргізу мәселелері кіреді.

3. Тұрғымбаев Марлен Ерланұлы

2008 жылы әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетін «Құқықтану» мамандығы бойынша бакалавр дәрежесімен бітірген. 2010 жылы әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің магистратурасын «Құқықтану» мамандығы бойынша аяқтап, заң ғылымдарының магистрі дәрежесін алған. 2015 жылы докторантураны тәмамдап, 6D030100 – «Құқықтану» мамандығы бойынша философия докторы (PhD) ғылыми дәрежесіне ие болған.
Еңбек жолын 2008 жылы «Инкай» БК» ЖШС-де заңгер және еңбек ресурстары мен еңбекақы төлеу жөніндегі талдаушының ассистенті қызметтерінен бастаған. 2009–2011 жылдары «Банк ЦентрКредит» АҚ Алматы қалалық филиалында экономикалық қауіпсіздік бөлімінің жетекші маманы және қауіпсіздік басқармасы инкассация қызметінің жетекші маманы-коллекторы қызметтерін атқарған.
2011–2014 жылдары әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті заң факультетінің PhD докторантурасында білім алған. Кейінгі жылдары адвокатура, басқару және ұйым қызметін ұйымдастыру салаларында кәсіби тәжірибе жинақтаған.
2020 жылдан бастап әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінде оқытушылық қызметін жалғастырып, теория және тарих, конституциялық және әкімшілік құқық кафедрасында оқытушы, аға оқытушы қызметтерін атқарған.
2023 жылғы қазан айынан бастап Қонаев университетінде «Құқық» бағыты бойынша доцент міндетін атқарушы қызметін атқарады.
Қазіргі уақытта әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің Мемлекеттік басқарудың құқықтық мәселелерін зерттеу институтында бас ғылыми қызметкер ретінде ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізеді.
М.Е. Тұрғымбаевтың құқық, мемлекеттік басқару және білім беру салаларында оқытушылық, ғылыми-зерттеу, әкімшілік және басқарушылық тәжірибесі бар. Негізгі ғылыми және кәсіби қызығушылықтары құқық, мемлекеттік басқару және құқықтық реттеу тетіктерін жетілдіру мәселелерін қамтиды.